W 2. edycji programu stypendialnego Rozstajów przyznaliśmy 6 stypendiów dla ukraińskich reporterów i reporterek, którzy zajmowali się badaniem i popularyzacją fenomenów ukraińskiej kultury.
Jak się okazało, nasz program odpowiedział na istniejącą potrzebę: bo o stypendia ubiegało się aż 141 twórców z Ukrainy.
Naszym zamiarem było to, by temat Ukrainy zaistniał w mediach nie tylko w kontekście wojennym. Chcieliśmy pokazać bogactwo i długą historię ukraińskiej kultury przez pryzmat najciekawszych postaci oraz grup artystycznych. I udało się to – w ramach programu opublikowaliśmy już ponad 50 artykułów w głównych językach projektu czyli po ukraińsku (portal Sensor), po polsku, czesku, węgiersku i słowacku, a także po angielsku, grecku, hiszpańsku, włosku, francusku i łotewsku.
Partnerami w projekcie byli: Stichting Global Voices, Maďarský literárny a umelecký spolok na Slovensku, Fiatal Írók Szövetsége, Česká asociace ukrajinistů, Kolegium Europy Wschodniej i Sensor.ua.
Wśród stypendystek i stypendystów znaleźli się:
OLHA KUPRIAN – pisarka specjalizująca się w literaturze dziecięcej. Pracuje z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi w dziedzinie edukacji literackiej jako wykładowca i prowadzący warsztaty. Działa w Laboratorium Czytelnictwa Dziecięcego Młodzieżowej Akademii Nauk Ukrainy. Opracowała podręcznik „Żywi pisarze: Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie i pokoju”.
- „Książki z miłości, nie dla wojny” w Dwutygodniku , w innych językach: Czech (Časopis Čtenář, 4. 6. 2025), Hungarian, Slovak
- „To jest właśnie dom” w Magazynie Literacki Książki, czeski, angielski, francuski, włoski, słowacku, ukraińsku
„Szczerze mówiąc – jestem pod wrażeniem (w pozytywnym sensie!) taką liczbą tłumaczeń; to naprawdę bardzo cenne, w szczególności dlatego, że udało się szerzej opowiedzieć o naszej literaturze dziecięcej oraz o bibliotekach Ukraińców za granicą.” – napisała nam Olha.
RADOMYR MOKRYK – historyk, kulturoznawca i publicysta. Autor książki „Bunt przeciwko imperium” wydanej po ukraińsku i czesku. Obronił pracę doktorską na Uniwersytecie Karola w Pradze. Obecnie jest wykładowcą na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim we Lwowie. Publikuje teksty na temat historii i kultury Europy Środkowo-Wschodniej.
- Cień kolonii. Jak Ukraińcy odzyskują swój język, Plus-Minus, w innych językach: czeski, węgierski, ukraiński.
- Po polsku: Solidarność zniewolonych, Plus Minus; Publikacje w innych językach. Czech: Solidarita utlačovaných: příběh ukrajinského disentu. Demokratický střed. Nezávislý čtvrtletník o střední Evropě, 1. číslo, únor 2025, strana 23-25., English, Greek, Spanish, Hungarian, Slovak, Ukrainian
IHOR KRUCZYK ur. w 1988 r. ukończył studia na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Tarasa Szewczenki w Kijowie. Jest autorem sześciu książek i wielu artykułów w czasopismach m.in. „National Geographic”, „Literaturna Ukraina”i „Dzerkalo Tyżnia”.
- Żartem rozładuj napięcie, Dziennik Gazeta Prawna , inne języki: Czeski, angielski, węgierski, słowacki, ukraiński
- Sztuka zza krat, NEW.ORG.PL , inne języki: Czech, English, Spanish, Slovak, Ukrainian
„Stypendium Rozstaje dało mi twórczą wolność – pozwoliło mi na trzy miesiące zapomnieć o troskach związanych z codziennym utrzymaniem, dzięki czemu mogłem swobodnie zająć się tematami, które od dawna mnie interesują. Odwiedziłem pchle targi w Kijowie w poszukiwaniu niezwykłych artefaktów (i udało mi się kupić kilka ciekawych rzeczy). Spotkałem się z ludźmi, którzy siedzieli w więzieniu, ucierpieli w wyniku awarii w Czarnobylu, byli w strefie wykluczenia.” – pisał nam Ihor.
JULIA STACHIWSKA – poetka, tłumaczka, ilustratorka. Jej wiersze ukazywały się po polsku w czasopismach i antologiach poetyckich.
- Pejzaż z krwawnikiem, WP.PL
LUBOW JAKYMCZUK – ukraińska pisarka i scenarzystka. Autorka kilku tomików poezji, w tym wydanych w Polsce „Moreli Donbasu” i „Produkcji czułości”. Autorka reportaży do książki brytyjskiego fotografa Marka Nevilla “Stop Tanks With Books” (2022). Jej teksty ukazywały się w BBC, New Statements, l’Obs Magazine. W 2022 wykonywała swój wiersz na gali Nagrody Grammy.
- Tajne wykłady w rosyjskiej katowni, Duży Format
„Dzięki stypendium mogłam pracować również poza Kijowem, w którym mieszkam. Udałam się też do Lwowa i Krzemieńczuka, gdzie przeprowadziłam dłuższe osobiste rozmowy z bohaterami moich tekstów. Miałem również czas, by skorzystać z archiwów oraz uzyskać dostęp do niezbędnych materiałów drukowanych i zasobów internetowych.” – komentowała Lubow. – „Publikacja w Gazecie Wyborczej była czymś wymarzonym” – dodaje.
OLENA SOŁODOWNIKOWA – dziennikarka, autorka scenariuszy filmów dokumentalnych. Redaktorka naczelna portalu www.ukrainian.media. Autorka serii wywiadów książkowych z zagranicznymi ekspertami „Niepokojące rozmowy o zwycięstwie” (2023). Jako reżyserka i scenarzystka zrealizowała filmy “Painted history” prezentujący karykaturę jako narzędzie edukacji i propagandy, „Revolution in the Sights” z refleksjami uczestników kijowskiej rewolucji osiem lat później, „War Syndrome. I’m Used to Killing” o syndromie posttraumatycznym w wojsku.
- Street-art pod nadzorem, Autoportret
„Uważam takie stypendium za szczególnie ważne wsparcie dla ukraińskich pisarzy w tych trudnych czasach, kiedy większość takich możliwości została ograniczona, a finansowanie państwowe w Ukrainie w ogóle nie istnieje” – napisała Ołena.
Publikacje w innych językach
Wszystkie teksty stypendystów ukazały się w języku czeskim dzięki wysiłkowi Czeskiego Stowarzyszenia Ukrainistów. Zebrane informacje o artykułach i stypendystach można odnaleźć pod linkiem: CAU.
W ramach programu powstały również cztery podcasty z serii Glubb Dub Drib.
