Ешиль къадифенен Къырымнынъ дагълары
Бакъышимы багълайлар.
Къара денъизнинъ кенарлары
Тузлу сувнен ювулалар.
Асырларнынъ джанлы орьнеги –
Ешиль Адамыз – бизим агъырмыз
Ве бизим кьуванчымыз, севемиз сени!
Бинъ йыллыкълар денъизнинъ тузунда,
Масаллар эр бир ягъмурында.
Ташларнынъ догъувы, джынларнынъ вакъыты.
Сен озюни истесен бильмеге,
Ельни, инсан, огрен динълемеге…
1
Аджайып тарафта, кунешли бир юртта,
Аллахнынъ севимли бир халкъы яшагъан,
Чёльде тарлалар берекетке ташкъан,
Озенлер сув толып, денъизге акъкъан.
Дэвлер чокьракъларны къорчалай экенлер,
Джадулар тар дерелерде учып юрьгенлер.
Айванлар озьлерини сербест дуя экенлер,
Къушлар къанатларына нурлар кетире экенлер.
Меним достум – Ель – фырлангъан, айлянгъан,
Бахтлы къырымлы Ельчигим эп учкъан!
Къушларны къыйыш бурунларына опып,
Булутларны тепип, ойнагъан.
Аджайып денъизни джан-юректен севген,
Беля якъын олгъыныны дуймайып бильмеген…
2
Бир кунь Елим учып чыкъкъанда
Кунеш отургъан къая тарафкъа,
Бакъыши озь-озю Ускутке тюштю,
Сатыджы Мурат агъанынъ азбарына.
Дюльбер къызны Ель корьди, нефесы тутулды.
О къыз, сыгъынчыкъ киби, енгиль басып,
Азбар ичинде эки гуль къопарды.
Айнен кунеш соныкъ корюндюлер,
Эки йылдыз козлери,
Денъиз далгъасы – сачы.
Севди! Амма Ельге ярашырмы
Адамны севмеге? Бириси корьмегенде
Кокюс кечирмек, далгъалар котирмек.
Тек гедже адамгъа чевирильмек,
Эм гизли фикирнен, ичинден къуваным,
Айшенинъ эвининъ янына кельмек.
Узакъ багьлар ичюн йырлады,
Баткъан гемилер ичюн йырлады,
Куньлер тез кечти, Къырымгъа къыш кельди,
Ай- петрининъ башина къарлар яткъанда –
Айшенинъ юреги ириди – къыз севди.
3
Инжины багъда насыл сакъларсын?
Сиирбаз гузель Айшени корьген.
Къызнынъ пенджересине кирген,
Чалгъан, озюнынъ эвине алып киткен.
Къызнынъ бабасы энди не япсын?
Бутюн кой вайвалап агълай экен.
«Ким япты?Ким алды? Кетирсин ерине!»
Елим … тешик гимилер янында
Сыных елькен киби ята.
Ельсиз денъиз кюзьгюге охшай,
Гемилер туралар, балыкъ ялдамай…
Амма бу дакъкъада Алушта тарафтан
Дагьнынъ саибы – Дэв пейда ола.
,,Хастасын, достум? Айтчы, не ола?
Айванлар, къушлар Дэвнынъ янына.
Эки къушчыкъ омузына отуралар,
Дэвнынъ къулагъына яваштан айталар:
Узакъ дагъларда, Акъ – Ярнынъ артында,
Бахчасарагъа ханларнынъ ёлунда,
Чиркин Сиирбаз Айшени сакьлагъан.
Айше агьлай, нефесы тутула, Сиирбаздан къоркъа.
4
Юксек кокке Ельнен Дэв учкъанлар,
Къырым дагъына ондан бакъкъанлар.
Корселер, къара булут Акь – Ярнынъ артында.
Анълашылды, Сиирбаз сакълана.
– Талашаджам! – кучлю Дэв къычырды.
– Котеклейджем! – сыджакъ Ель къычырды.
Дэв айтты:
– Сиирбаз бизден чокъ кучлю,
Сен арслансын, достум, амма бизни о енер.
Бир тылсымлы шей менде бар,
О бизге кучь юзбинчокъ берер.
Бу къылыч – халкъымнынъ акъылы,
Халкъым догъылгъанда догъылды.”
Айтты эм узун бир къырыч котере,
Коктен ерге ура бир кере –
Чокъракълар къайнамагъа башлайлар!
Булутларгъа ура эки кере –
Олар боран олуп, Сиирбазгъа учалар!
Сиирбаз йыкъыла, амма эп бир тура.
Уч кунь, уч гедже талаш девам эте,
Эль болдырды, Дэвнынъ кучу къалмады.
Айнеджи Сиирбаз узун къолуннен
Апансыздан къылычны чекип алды!
Энди не оладжакъ? Насыл олып Айше
Сиирбазнынъ апайы оладжакъ?
«Ич бир вакъыт! Денъизге атлайджам!»
Айше агълай. «Мен Ельсиз яшамайджам»
Къырымнен, халкъымнен Сиирбаз не япар?
Ачувындан бутюн Къырымны якъар!
Дэв, тюшюнмейип, топлап кучюни,
Сиирбазгъа озю атылды,
Тюбдеки къаягъа Сиирбазны урды.
Кокте тоз-думан, къая чатлады.
Бир шей корюнмей.
Ким сагъ къалды?
5
Кунь бата, ярыгъы кьаянынъ устюнде.
Ель, бир шей кормейип, уфюре-уфюре.
Думан сийрекче, амма къая танылмай,
Баши кесильген, кенарлары къырылгъан,
Къая бир сандыкъкъа охшап къалгъан.
Сандыкънынъ къапагъында Дэв отура,
Омузларына Къырымнынъ кокыны тута.
– Къылычынъ не ерде?
– Къаянынъ ичинде. Сиирбазнен къалды.
Эгер дженк олса бу дженнет эрде,
Биз, къайтып, къылычны оларыкъ.
Къырымтатар халкъыны къорчаларыкъ!
Бу къая къылычкъа сандыкъ олсын,
Халкъымнынъ акъылны, кучини сакъласын!
Душманнынъ къоллары къылычны алмасын,
Душманнынъ аягъы Къырымгъа басмасын!
Къучакълаштылар. Сонъ тезче Айшеге.
Джадулар сачларындан туталар,
Суванлары тарап отуралар.
Ель ачувындан насыл уфюрди!
Учь дакъкъада ким кьайда сакъланды:
Тар дерьяларгъа, кьара батакъларгъа,
Терен озенлерге, кунь тюшмеген ерлерге.
Айше козьярлардан даа дюльбер олгъан,
Достларыны юз кере къуджакългъан.
Койлерине Ель къызны кетирди,
Азбарына яваштан къойды, бабасы къуванды.
6
Елим, башины тюшюрип, отура,
Денъизнинъ далгъаларына бакъа.
Дэв сорай:
– Не олды? Не ичюн козьяшлар?
Сен болдырдынъ, достум, раатланъ.
– Ёкъ, бир шей керекмей манъа,
Дюльберлик, байлыкъ, бу дюнья.
Меним юрегим парчалана
Айшем яваштан йырлагъанда.
Кунешли козлери ялан бильмей,
Мен севем оны, о мени севе…
Дэв айтты:
– Насыл ярдым этейим?
Истесен, мен сени адам япайым!
Омюринъ – адамнынъ омюрю оладжакъ.
Вакъыт кельгенде – мезар къазыладжакъ.
Дэв эльни эльге урды –
Ель адамгъа чевирильди.
Койде тез тойгъа азырландылар,
Ельнен Айшени эвлендирдилер.
Къырымгъа янъы ельни давет эттилер.
О вакъыттан бинъ йыллар кечти,
Не къадар душманлар келип ¬¬¬– кетти,
Эписини янъы Ель къувды.
Сандыкъ къая даа ачылмады.
Дэв кимерде онынъ устюнде
Ель достуны кътырлап отура.
Къылычы сакълы Сандыкъ къаяда,
Энъ гузель ерде – бизим Къырымда!
Fot. Автор: Білецький В.С. – Власна робота, Суспільне надбання (Public Domain), https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=127026164
