To by\u0142o w okresie, gdy kobiece marsze protestacyjne musia\u0142y zmieni\u0107 form\u0119. Re\u017cim zacz\u0105\u0142 przechodzi\u0107 od obrony od ataku: ludzie w czarnych maskach, bez emblemat\u00f3w, je\u017adzili w t\u0119 i we w t\u0119 pozbawionymi rejestracji autobusami o przyciemnionych oknach i bez cienia \u017cenady wy\u0142apywali pokojowo nastawione uczestniczki. Kobiety postanowi\u0142y wtedy, \u017ce nie b\u0119d\u0105 si\u0119 ju\u017c odt\u0105d zbiera\u0107 w jednej du\u017cej kolumnie, tylko spacerowa\u0107 w ma\u0142ych grupkach.<\/p>\n
Przyszed\u0142em na t\u0119 akcj\u0119 protestacyjn\u0105, \u017ceby robi\u0107 zdj\u0119cia, i niemal natychmiast znalaz\u0142em si\u0119 w centrum jednej z \u201epu\u0142apek\u201d, zorganizowanych przez ludzi w czerni. Kilka autobus\u00f3w podjecha\u0142o w naszym kierunku, wysypa\u0142a si\u0119\u00a0z nich ciemna masa: funkcjonariusze zacz\u0119li \u0142apa\u0107 kobiety i ci\u0105gn\u0105\u0107 je w kierunku woz\u00f3w. Demonstrantki krzycza\u0142y, pr\u00f3bowa\u0142y si\u0119 opiera\u0107. Szum ulicy przeci\u0119\u0142y krzyki przera\u017cenia i rozpaczy. Nie mia\u0142em najmniejszej szansy na zrobienie zdj\u0119cia\u00a0(u\u017cywa\u0142em w\u00f3wczas obiektywu 24 mm) \u2013 jako fotograf natychmiast znalaz\u0142bym si\u0119 w r\u0119kach omonowc\u00f3w, razem z moim aparatem. Nie obowi\u0105zywa\u0142 \u017caden \u201eimmunitet prasowy\u201d. Dlatego razem z reszt\u0105 uczestnik\u00f3w rzucili\u015bmy si\u0119 do ucieczki w nadziei, \u017ce wyrwiemy si\u0119 prze\u015bladowcom. Po oddaleniu si\u0119 na pewn\u0105\u00a0odleg\u0142o\u015b\u0107 zobaczy\u0142em cz\u0142owieka, kt\u00f3ry gestem pokaza\u0142 mi, \u017cebym ukry\u0142 si\u0119 na klatce schodowej. Przytrzyma\u0142 na wp\u00f3\u0142 otwarte drzwi, a ja wbieg\u0142em do \u015brodka. Znalaz\u0142em si\u0119 na w\u0105skich schodach trzypi\u0119trowego budynku pami\u0119taj\u0105cego Stalina. Do klatki wbieg\u0142a ca\u0142a grupa ludzi, mniej wi\u0119cej dziesi\u0119\u0107, dwana\u015bcie os\u00f3b ulokowa\u0142o si\u0119\u00a0na ostatnim pi\u0119trze. Ja i jeszcze jedna dziewczyna siedzieli\u015bmy na schodach pi\u0119tro ni\u017cej.<\/p>\n
Panowa\u0142a ca\u0142kowita cisza. Wszyscy ws\u0142uchiwali si\u0119 w d\u017awi\u0119ki dobiegaj\u0105ce z zewn\u0105trz i w \u0142omotanie w\u0142asnych serc. Jedynie czasem w korytarzu rozlega\u0142 si\u0119 pojedynczy szloch albo ryk telewizora docieraj\u0105cy z jednego z mieszka\u0144.<\/p>\n
Na klatce by\u0142o do\u015b\u0107 ciemno, nasz\u0105 schodow\u0105 akcj\u0119 protestacyjn\u0105 o\u015bwietla\u0142a jedynie po\u015bwiata, kt\u00f3ra wpada\u0142a przez ma\u0142e, niemyte chyba od zesz\u0142ej wiosny okno. Na parapecie, w doniczkach r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci i z r\u00f3\u017cnych epok, ros\u0142y kwiaty, troskliwie przez kogo\u015b podlewane. Ciemno\u015b\u0107 wydawa\u0142a nam si\u0119 przytulna\u2013 ukrywa\u0142a nas \u2013 a jednocze\u015bnie by\u0142a czarna jak maski i serca ludzi, kt\u00f3rzy nas tu zap\u0119dzili.<\/p>\n
Gdy nasze oddechy si\u0119 uspokoi\u0142y, kobiety na g\u00f3rze zacz\u0119\u0142y szeptem rozmawia\u0107. Kto\u015b zduszonym g\u0142osem pr\u00f3bowa\u0142 ustali\u0107 przez telefon, co dzieje si\u0119 na zewn\u0105trz.<\/p>\n
Wtedy odezwa\u0142a si\u0119 tak\u017ce moja s\u0105siadka. Zanurzona w mroku klatki schodowej spogl\u0105da\u0142a w \u015bwiat\u0142o wpadaj\u0105ce przez brudne okno. Wyra\u017ca\u0142a swoj\u0105 z\u0142o\u015b\u0107, swoje oburzenie, traci\u0142a panowanie nad sob\u0105, milk\u0142a. Przez ca\u0142y czas t\u0142umi\u0142a krzyk, zmuszaj\u0105c si\u0119 do szeptu. By\u0142o wida\u0107,\u00a0\u017ce w ci\u0105gu dwudziestu jeden lat swojego \u017cycia nigdy jeszcze nie spotka\u0142a si\u0119\u00a0z tak niewyobra\u017calnym z\u0142em. Gdy na ni\u0105 patrzy\u0142em, mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce dojrzewa na moich oczach w ci\u0105gu kilku sekund.<\/p>\n
Widzia\u0142em to w jej oczach \u2013 oczach przestraszonego dziecka, kt\u00f3re co rusz wype\u0142nia\u0142y si\u0119 \u0142zami; w jej gestach: dziewczyna to wymachiwa\u0142a r\u0119kami, to obejmowa\u0142a swoje chude ramiona; w \u0142ami\u0105cym si\u0119\u00a0g\u0142osie; w niesfornych w\u0142osach, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142a u\u0142o\u017cy\u0107 wci\u0105\u017c od nowa, schowa\u0107\u00a0w nich swoje r\u0119ce.<\/p>\n
My\u015bl\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tamtej chwili dostrzeg\u0142em istot\u0119, g\u0142\u0119bi\u0119 i \u017car bia\u0142oruskiego protestu. Ale nie mog\u0142em wyj\u0105\u0107 aparatu. Po pierwsze to by\u0142oby nie na miejscu, po drugie, ani czarno-bia\u0142a klisza, ani stare\u0144ki Pentax, kt\u00f3rym robi\u0142em zdj\u0119cia, nie by\u0142yby w stanie odda\u0107 tego wszystkiego, co wyrysowa\u0142o mi \u015bwiat\u0142o przenikaj\u0105ce przez brudn\u0105 szyb\u0119 okna o ramie pokrytej grub\u0105 warstw\u0105 farby. Mi, ukrywaj\u0105cemu si\u0119 w budynku w stylu stalinowskiego empire na prospekcie Niepodleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry najpierw by\u0142 traktem pocztowym Moskiewsko-Wiede\u0144skim, nast\u0119pnie, w czasach Cesarstwa Rosyjskiego, ulic\u0105 Zachariewsk\u0105, w 1812 roku przemianowan\u0105 przez Francuz\u00f3w na ulic\u0119 Nowe Miasto (od 1919 do 1920 nazwan\u0105 przez Polak\u00f3w ulic\u0105 Adama Mickiewicza, a p\u00f3\u017aniej, podczas I i II wojny \u015bwiatowej Hauptstrasse przez Niemc\u00f3w ), potem za\u015b kolejno na ulic\u0119 Sowieck\u0105, prospekt Stalina, prospekt Lenina i prospekt Franciszka Skaryny.<\/p>\n
Nie \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce nie zrobi\u0142em wtedy tego zdj\u0119cia. To \u201ezdj\u0119cie\u201d trzeba by\u0142o poczu\u0107. J a musia\u0142em je poczu\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
19 maja 2021 roku. Poci\u0105g Warszawa \u2013\u2026 <\/em><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" To by\u0142o w okresie, gdy kobiece marsze protestacyjne musia\u0142y zmieni\u0107 form\u0119. Re\u017cim zacz\u0105\u0142 przechodzi\u0107 od obrony od ataku: ludzie w czarnych maskach, bez emblemat\u00f3w, je\u017adzili w t\u0119 i we w t\u0119 pozbawionymi rejestracji autobusami o przyciemnionych oknach i bez cienia \u017cenady wy\u0142apywali pokojowo nastawione uczestniczki. Kobiety postanowi\u0142y wtedy, \u017ce nie b\u0119d\u0105 si\u0119 ju\u017c odt\u0105d zbiera\u0107 […]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":2637,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[150],"tags":[430,428],"yoast_head":"\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\t\n\t\n\n\n\t\n
\nprze\u0142. Agnieszka Sowi\u0144ska
\nred. Agata Wr\u00f3bel
\nT\u0142umaczenie powsta\u0142o na warsztatach Rozstaje 2021 finansowanych przez Visegrad Fund
\nThe translation was created during the Rozstaje 2021 workshop supported by the Visegrad Fund<\/h6>\n<\/h6>\n