{"id":1276,"date":"2019-09-12T22:03:27","date_gmt":"2019-09-12T20:03:27","guid":{"rendered":"https:\/\/rozstaje.art\/?p=1276"},"modified":"2021-01-24T23:17:43","modified_gmt":"2021-01-24T22:17:43","slug":"profesor-logistyki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rozstaje.art\/be\/profesor-logistyki\/","title":{"rendered":"Profesor logistyki"},"content":{"rendered":"

\u2013 Czy wie Pan, co powiedzia\u0142 Tomasz Mann, uciekaj\u0105c z\u00a0hitlerowskich Niemiec do Nowego Jorku? \u2013 zrobi\u0142 pauz\u0119, daj\u0105c mi kilka sekund przed swoim nieuchronnym intelektualnym zwyci\u0119stwem. Jest po prostu przekonany, \u017ce nie odpowiem, cho\u0107 tak naprawd\u0119, wiem, co wtedy powiedzia\u0142 Tomasz Mann. Wiem, poniewa\u017c nie spos\u00f3b tego nie wiedzie\u0107, a je\u015bli ju\u017c wiesz, to trudno zapomnie\u0107. Jednak nie chc\u0119 odpowiada\u0107 mu tym oklepanym frazesem, kt\u00f3rego w ci\u0105gu ostatniego stulecia nie omawia\u0142 tylko ostatni pr\u00f3\u017cniak. Poza tym nie chc\u0119, bo frazes ten kategorycznie mi si\u0119 nie podoba.<\/span><\/p>\n

Dlaczego raptem \u2013 ni z\u00a0gruchy, ni z\u00a0pietruchy \u2013 Tomasz Mann?<\/span><\/p>\n

Stoimy razem z\u00a0nim pomi\u0119dzy wagonami poci\u0105gu Kij\u00f3w\u2013Warszawa i palimy.\u00a0 Pan Witalij ma nieco ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat, jest ukrai\u0144skim profesorem, kt\u00f3ry wyk\u0142ada wsp\u00f3\u0142czesne metody logistyki na jakiej\u015b polskiej uczelni i wygl\u0105da na cz\u0142owieka ca\u0142kiem zadowolonego z\u00a0\u017cycia. Czy o Tomasza Manna mo\u017ce pyta\u0107 cz\u0142owiek niezadowolony z\u00a0\u017cycia? Chuderlawy, schludna siwa br\u00f3dka, \u017cwawe oczy. Nie\u00a0 rozumiem tylko, dlaczego pali. To w \u017caden spos\u00f3b nie przystaje do jego idealnego obrazu. A teraz jeszcze to pytanie o Tomasza Manna.<\/span><\/p>\n

Poci\u0105g akurat powoli wy\u0142azi\u0142 z hali fabryki w Jagodzinie, gdzie najzwyczajniejsi w \u015bwiecie wo\u0142y\u0144scy robociarze uderzeniami jakich\u015b niewidzialnych m\u0142otk\u00f3w tu\u017c przed chwil\u0105 dostosowali nasze radzieckie ko\u0142a do europejskiej szeroko\u015bci toru. Wagony, skrzypi\u0105c, po raz tysi\u0119czny przyzwyczajaj\u0105 si\u0119 do nowego statusu, a my \u0142apiemy swoj\u0105 szans\u0119 na kilka energicznych poci\u0105gni\u0119\u0107 papierosa.<\/span><\/p>\n

No i masz \u2013 Tomasz Mann. O co chodzi? Sprawdzian? Zaliczenie? Egzamin? Tutaj, po\u015brodku g\u0142uchej nocy.<\/span><\/p>\n

Pytanie przez kilka sekund wisi w zimnym i zadymionym powietrzu w przestrzeni mi\u0119dzy wagonami.\u00a0 I przez te\u00a0 kilka sekund m\u00f3j m\u00f3zg przeszywaj\u0105 dziesi\u0105tki wariant\u00f3w odpowiedzi. Zdumiewa mnie niestosowno\u015b\u0107 czasu i miejsca, dlatego wi\u0119c pytanie wydaje si\u0119 jakim\u015b nie do ko\u0144ca realnym. Dlaczego raptem Tomasz Mann?<\/span><\/p>\n

Czasami niekt\u00f3re zagadnienia s\u0105 na tyle trudne, \u017ce mi\u0119dzy pytaniami a odpowiedziami rozpo\u015bciera si\u0119 ca\u0142a wieczno\u015b\u0107. Profesor logistyki po belfersku podni\u00f3s\u0142 brwi, patrz\u0105c na mnie swoimi zielonymi oczami:<\/span><\/p>\n

\u2013 No? Tomasz Mann\u2026 W Nowym Jorku\u2026 Gdzie ja\u2026 No\u2026 \u2013 podpowiada mi, niczym kiepskiemu studentowi. \u2013 Gdzie ja jestem, tam\u2026 No\u2026<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d dymu wpadam wzrokiem na jego schludn\u0105 br\u00f3dk\u0119 i decyduj\u0119 si\u0119 na zmian\u0119 tematu:<\/span><\/p>\n

\u2013 Panie Witaliju, czy pan wie, \u017ce istnieje stara, wybudowana jeszcze za czas\u00f3w carskich, szeroka linia kolejowa \u2013 st\u0105d, od granicy, a\u017c do samych Kielc? Do Kielc! \u2013 cmokn\u0105\u0142em j\u0119zykiem dla wi\u0119kszej wiarygodno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Profesor na chwil\u0119 dr\u0119twieje. Potem przez kilka sekund odp\u0119dza od siebie dym, machaj\u0105c praw\u0105 r\u0119k\u0105, jak gdyby teraz by\u0142a jego kolej, \u017ceby nie wierzy\u0107 w realno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\u2013 Tak, tak \u2013 kontynuuj\u0119. \u2013 Do samych Kielc przez Warszaw\u0119 prowadzi stara linia kolejowa. Kiedy\u015b zosta\u0142a zabezpieczona, ale do tej pory jej nie rozebrali. Niech pan tylko sobie wyobrazi, jakie otworzy\u0142yby si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci, gdyby odnowiono t\u0119 lini\u0119 i puszczono poci\u0105gi towarowe? Ile nowych perspektyw pojawi si\u0119 u naszych przewo\u017anik\u00f3w! Jaka oszcz\u0119dno\u015b\u0107 koszt\u00f3w, czasu i \u015brodk\u00f3w!<\/span><\/p>\n

Profesor zapomina o Tomaszu Mannie\u00a0 i wydaje okrzyk:<\/span><\/p>\n

\u2013 To niemo\u017cliwe! Sk\u0105d pan ma tak\u0105 informacj\u0119?<\/span><\/p>\n

\u2013 Mo\u017ce i chcia\u0142bym tego nie wiedzie\u0107 \u2013 odpowiadam \u2013 ale to fakt: ta linia istnieje. Prosz\u0119 wierzy\u0107 mi na s\u0142owo. Informacja pochodzi z bardzo wiarygodnego \u017ar\u00f3d\u0142a. Kwestia odnowienia tej linii, jak to si\u0119 m\u00f3wi, zale\u017cy od woli politycznej, kt\u00f3rej p\u00f3ki co nikt nie ma\u2026<\/span><\/p>\n

Teraz profesor patrzy na mnie z przera\u017ceniem, a jeszcze przed chwil\u0105 interesowa\u0142 si\u0119, czy wiem, co powiedzia\u0142 Tomasz Mann w Nowym Jorku. A ja wiem. Tomasz Mann powiedzia\u0142 absolutn\u0105 bzdur\u0119, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej latami powtarzali wszyscy dranie i tch\u00f3rze, \u017ceby usprawiedliwi\u0107 swoj\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 przed obliczem hitlerowskiego re\u017cimu: \u201eGdzie ja jestem, tam jest niemiecka kultura\u201d, \u201eGdzie ja jestem, tam jest niemiecka kultura\u201d. Jasna sprawa, tam, gdzie Tomasz Mann, tam i jest niemiecka kultura.\u00a0 A obozy koncentracyjne i krematoria\u00a0 – to ju\u017c nie jest kultura. A jeszcze nie wolno uto\u017csamia\u0107 Hitlera, Goebbelsa i Speera z Goethem, Schopenhauerem i Tomaszem Mannem. Znana bajka. A co z tysi\u0105cami \u017cydowskich intelektualist\u00f3w? Czy owi przedstawiciele niemieckiej kultury, kt\u00f3rzy w ci\u0105gu kilku lat trafili do hitlerowskich oboz\u00f3w koncentracyjnych, te\u017c nosili si\u0119 z tym cytatem, przymierzaj\u0105c go do swego nieszcz\u0119snego \u017cycia, my\u015bl\u0105c: \u201eGdzie ja jestem, tam… co? Co jest tam, gdzie jestem?\u201c. I oto teraz stoimy z profesorem logistyki nim pomi\u0119dzy tymi \u015bmierdz\u0105cymi wagonami, i on chce mi powiedzie\u0107, \u017ce jeste\u015bmy przedstawicielami ukrai\u0144skiej kultury, kt\u00f3rzy za chwil\u0119 przekrocz\u0105 granic\u0119 i wezm\u0105 ze sob\u0105 kultur\u0119 ukrai\u0144sk\u0105, niczym grudk\u0119 rodzimej ziemi, i poniesiemy j\u0105 w \u015bwiat? Tak? Czy\u017c nie to sugeruje?<\/span> Ot tak sobie, niczym te wagony, zamienimy sobie ko\u0142a i jakby nigdy nic, poniesiemy w \u015bwiat swoj\u0105 zawszawion\u0105 kultur\u0119? On, profesor logistyki z m\u0105drymi oczami, kt\u00f3ry prowadzi zaj\u0119cia na polskiej uczelni i nie wierzy w istnienie szerokiej linii kolejowej do samych Kielc, ale wierzy w to, co powiedzia\u0142 Tomasz Mann w Nowym Jorku w 1938 roku. I ja \u2013 pisarz, kt\u00f3ry wie, \u017ce istnieje szeroka linia kolejowa do samych Kielc, ale jest przekonany, \u017ce Tomasz Mann powiedzia\u0142 bzdur\u0119, i \u017ce nikt nie jest zdolny zabra\u0107 ze sob\u0105 niczego poza w\u0142asnym cia\u0142em, \u017ce kultura zawsze zostaje tak naprawd\u0119 tylko tam, gdzie zostawi\u0142e\u015b brudne \u015blady, gdzie nasra\u0142e\u015b komu\u015b do g\u0142owy, gdzie zepsu\u0142e\u015b krajobraz, i \u017ce nikomu wi\u0119cej na ca\u0142ym \u015bwiecie twoja kultura nie jest potrzebna\u2026 Jak nas pogodzi\u0107? Jak? Kolej do Kielc! Oto w\u0142a\u015bnie temat, o kt\u00f3rym rzeczywi\u015bcie powinni\u015bmy ze sob\u0105 rozmawia\u0107! Cudowna szeroka linia kolejowa! Oto w\u0142a\u015bnie to, co mo\u017ce by\u0107 rzeczywist\u0105 kontynuacj\u0105 naszej kultury, naszych uczu\u0107, naszych perspektyw, naszych d\u0105\u017ce\u0144\u2026<\/span><\/p>\n

Profesor sta\u0142 bez ruchu. Wida\u0107 by\u0142o, \u017ce szeroka linia kolejowa do Kielc nie mie\u015bci\u0142a mu si\u0119 w g\u0142owie. Milczeli\u015bmy.\u00a0 Wyci\u0105gn\u0105\u0142 nowy papieros i nerwowo zapali\u0142.<\/span><\/p>\n

Poci\u0105g powoli zmierza\u0142 do stacji Jagodzin, gdzie mieli nam zwr\u00f3ci\u0107 paszporty. Stali\u015bmy w milczeniu. Profesor niemal p\u0142aka\u0142. Wierzy\u0142 mi. I ja, patrz\u0105c na niego, niemal p\u0142aka\u0142em. Jutro w pierwszej kolejno\u015bci on si\u0119 dowie, czy naprawd\u0119 istnieje szeroka linia<\/span> do Kielc, ale mnie ju\u017c obok nie b\u0119dzie. Ale teraz trwa g\u0142ucha noc i jestem obok. Jeszcze mog\u0119 opowiedzie\u0107 mu prawd\u0119, jednak chwila naszej wsp\u00f3lnej rozpaczy by\u0142a na tyle pi\u0119kna i krucha, \u017ce lepiej by\u0142o milcze\u0107, po prostu milcze\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Redakcja: Agnieszka Papieska<\/p>\n

T\u0142umaczenie wed\u0142ug II wydania zbioru ma\u0142ej prozy Cerebro<\/em> (Wydawnictwo Starego Lwa, Lw\u00f3w 2019).
\n\u00a9 Copyright for the Polish translation by Walery Butewicz, 2019<\/p>\n

 <\/p>\n

Pi\u0119\u0107 napi\u0119\u0107: ukrai\u0144sko-polska wirtualna antologia. Napi\u0119cie trzecie \u2013 \u201eCerebro\u201d:<\/strong><\/p>\n